Przed świętami: dla tych, którzy świętują przy stole

Gdy już wszystko się ugotuje (lub gotowe dostarczy do domu), to zaledwie początek zabawy. Kolejnym etapem będzie nakrycie stołu, udekorowanie półmisków, wreszcie – ich podanie. Czyli, banalnie mówiąc, ustawienie na stole.

Dzisiaj się z tym nie pieścimy tak bardzo, ale przed wojną to jeszcze była sztuka. Zamożnej pani domu pomagała w tym służba, ale biedniejsze musiały sobie radzić same. Pomocą były zarówno kultura wyniesiona z domu, jak i porady z książek kucharskich lub czasopism. W roku 1926 urządzenie stołu świątecznego tak pięknie opisały redaktorki z „Bluszczu”. Poczytajmy, może coś z tego da się zastosować i w nasze święta. Stół wigilijny, a potem świąteczny, powinien się różnić od każdego innego. No, chyba że świąt się nie obchodzi. Ale dla tych dzisiaj nie piszę.

Jest połowa lat dwudziestych XX wieku, nasz kraj scala się w jedno po okresie zaborów, mozolnie dźwiga się po Wielkiej Wojnie i po niedawnej wojnie z Rosją. Jest biednie, ale wiele osób z optymizmem patrzy w przyszłość. Za trzy lata światem zatrzęsie Wielki Kryzys. Na razie trwa wielkie odbudowywanie, przy ogromnych przemianach obyczajów, ról społecznych (kobiety pracują!), stylu życia. Święta to czas konserwatyzmu, pielęgnowania tradycji, spotkań ze starszymi pokoleniami. A jednak: szło nowe. Czy coś z tamtych klimatów spotykamy i dzisiaj? Czy zmieniło się wszystko, czy tylko powierzchnia życia zrobiła się inna, a rdzeń pozostał ten sam? Poczytajmy. A może coś z tego weźmiemy za wzór podczas naszych świąt, o wiek późniejszych? Zachowuję pisownię epoki.

 

Z okazji zbliżających się świąt, a z niemi nieuniknionych, na większą lub mniejszą skalę zakrojonych przyjęć, poruszamy kwestję nakrycia stołu, który przybierzemy ciętemi kwiatami, zielenią, koszami owoców, a w braku tychże żardinierami, napełnionemi lekkiemi, jakby koronkowemi paprociami.

Kto z wojennej rozsypki uratował srebrne nakrycia, kosztowną staroświecką porcelaną, szkła i zastawy, nieraz jeszcze króla Gwoździka pamiętające, ten wydobędzie te skarby z ukrycia, aby okazach ościom serdeczną gościnność, a sobie przypomnieć lepsze czasy. Bielizna stołowa zapewne wskutek wysokiej ceny z braku jej, ta piękna adamaszkowa bielizna, z pietyzmem przechowywana z matki na córkę, zupełnie prawie zanikła, tylko ci, którzy posiadają jej zapasy z dawnych czasów, nie stosują się do nowej mody i nakrywają stoły – zwłaszcza na większe przyjęcia, gdzie śnieżna białość starannie bez załamków wyprasowanego obrusa, z pięknie haftowanemi monogramami prababek, serwety tego samego co obrus deseniu, świadczą o poważnej przeszłości rodowej.



Dzisiejsze mody pełne coraz to nowych pomysłów, tak jak szukały, a nie mogły znaleźć solidnego punktu oparcia, stwarzają coraz to inne kombinacje deseni, kolorów, haftów. Wszystko jest nowe i po większej części ekscentryczne, dostosowane do ducha czasu. Tym duchem jest pośpiech, wszystko robi się na gwałt, a więc i nakrywa się na gwałt, aby prędzej stół uwolnić i do innego zużytkować go celu.

Jeden z ładniejszych pomysłów, jaki widziałam z tej dziedziny, to podłużny stół o zaokrąglonych rogach, otoczony listwą wyższą wkoło. Wgłębienie wypełnia blat szklany, podłożony masą zieloną koloru malachitu, co do złudzenia naśladuje marmur. Takie podłożenie można zmieniać, stosując je do gustu. Środkiem stołu rzucony długi laufer z płótna, batystu, surowego jedwabiu haftowanego, mereżkowanego, z tiulu, koronek prawdziwych, od skromnych do najzbytkowniejszych, składają się dziś na najmodniejsze nakrycie. Po bokach utrzymanego bez zarzutu stołu, rozkłada się serwetki okrągłe, zastosowane do laufra, na nich stawia się talerze, a na talerzach serwety mniejsze kształtem, niż dawniejsze, obrębione szeroką mereżką i ozdobnie wyznaczone. Nie składa się obecnie serwet wysoko „w infułę” jak dawniej nazywano, ale płasko jakby pugilares, w którego otwierane przegródki wkłada się kromkę chleba i mały bukiecik, o ile pora kwiatowa.

Porcelana dawniej obowiązywała jak najcieńsza, brzeżek okalany złotem, lub granatowym ze złotym szlaczkiem, w środku monogram, później ustąpiła miejsca wzorzystym kwiatowym deseniom o żywych barwach, przypominających staroświeckie modele. Obecnie mamy niespodziewany powrót do fajansu. Mniej kosztowny, tem samem dla ogółu przystępniejszy, daje pole do nowych pomysłów form i rysunków, używany jest przy największych przyjęciach, demokratyzując je poniekąd. Szkło też przechodzi zmiany. Niedawno jeszcze tak bardzo modne szkło grawerowane ustąpiło miejsca kryształom rżniętym w formie tulipana, [!] lub dzwonka. Jakich i wiele stawia się kieliszków przed talerzem, zależy od tego wiele podajemy gatunków wina. […]

Światła powinno być jak najwięcej, przy małem bowiem oświetleniu najpiękniejsze zastawy i kwiaty nie zrobią wrażenia. […]

Wszelkie napoje, jak piwa i wina, likier, powinny być przygotowane na boku, skąd bierze się je do nalewania w miarę potrzeby. Wódki na tackach, otoczone kieliszkami, mogą stać na stole.

U nas jest jeszcze prościej, prawda? Kto by tam układał ozdobione haftem serwetki w pugilares, a potem je prał, krochmalił i maglował! Do jednego namawiam: gdy mamy w domu jakiekolwiek starocie, postawmy je na świątecznym stole. Nawet przy nowej, eleganckiej zastawie nie będą raziły, przeciwnie przydadzą stołowi rodzinnego ciepła. Poszczerbiony półmisek przypomni nam babcię lub ciocię, szklaneczka – kuracyjny wyjazd, srebrna patera lub widelce – rodzinne strony. Dla naszych dzieci albo wnuków historia każdego takiego sprzętu może być ważniejsza od kolejnego samochodziku czy komputerowej gry przyniesionych przez świętego Mikołaja.

Na końcu ilustruję tekst reklamą bardzo warszawskiej firmy Frageta, znanej z wyrobów srebrnych i posrebrzanych. Takich cacek, a także starych fajansów, porcelany, szkła, warto szukać ma targach staroci lub w antykwariatach. To znakomite prezenty pod choinkę. Mają duszę.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s